Ryszard Miłek

STANISŁAW KUSKOWSKI - MALARZ MROKU.

Malarstwo urodzonego 29 IV 1941 roku w Nowym Sączu Stanisława Kuskowskiego należy do oryginalnych i bardziej osobliwych zjawisk artystycznych. Operujące symboliką światła i mroku, metaforycznym skrótem skondensowanego koloru, w rezultacie jest malarstwem zmierzającym do abstrakcyjnego znaku, w którym zarysy pejzażu i tajemniczej przestrzeni są widzialnymi znakami niewidzialnego. Walory ekspresyjne nasyconego światła łączą się w płótnach Kuskowskiego z emocjonalnym działaniem barwy i niekiedy dekoracyjnie zakomponowanej płaszczyzny. Sądzę, że w jego obrazach czytelne jest wzajemne przenikanie nasyconej ekspresji, abstrakcji i specyficznej symboliki przestrzeni i światła. W niektórych płótnach któryś z tych elementów jest wyakcentowany, w wielu mamy do czynienia z wzajemnym przenikaniem. Kuskowski zresztą niektóre efekty, czy plastyczne rozwiązania powtarza, naturalnie nie dosłownie, jakby pogłębiając wizję czy ideę obrazu. Odnosi się wrażenie jakby wiele jego obrazów, było odmiennymi wersjami odpowiedzi na ciągle ponawiane egzystencjalne pytania o sens malowania, życia, tworzenia. Szukanie, przedzieranie się, chwila pewności, olśnienie jutrzenki, a w większości przecinanie mroku błyskiem światła określa w ogólnym zarysie poetycką tkankę obrazów Kuskowskiego. Ich estetyczna i techniczna maestria jakby przygłusza dramatyzm i ekspresję wypowiedzi, która w niektórych przypadkach staje się za gładka i za ładna. Barwa i przestrzeń, światło i partie ciemne o głuchym brzmieniu, podzielone sztywnymi sztabami i grubymi pasami są jednak przyporządkowane rygorystycznym podziałom i kompozycji. Myślę, że Kuskowski budował swoje obrazy na kontrastach i zdarzeniach, wyprowadzał je z jakiegoś motywu i osnuwał wokół jakiegoś klimatu emocjonalnego i duchowego. Niewątpliwy romantyzm wyrażający się w tonacji kolorystycznej i symbolice treści jest ich wymownym rysem.

Klimat obrazów Stanisława Kuskowskiego opisywał w swoistej stylistyce Tadeusz Brzozowski: "Mrok laserunku pokrywa obrazy Stanisława Kuskowskiego, który romantycznym światłem, sekretne kolory na nich wierszem rozpyla. Kreuje "Stimmung". Sztymung - zapewne lamp naftowych w Galicji zrodzonych, refleks. Sztymung - bliski, w Galicji zrodzony. A zapewne bliski i tym, których serce czułe gusła swe gotuje w malarstwie, tajemnych guseł pełnym".

Stanisław Kuskowski studiował w ASP w Krakowie u Zygmunta Radnickiego i Hanny Rudzkiej-Cybisowej. Wcześniej zyskał uznanie Marii Ritter, która wierzyła w jego talent i ceniła dokonania artystyczne. Kuskowski był częstym gościem w pracowni przy Rynku 2. Dyplom uzyskał w 1967 roku. Od 1973 roku brał udział w Ogólnopolskich Wystawach im. J. Spychalskiego w Poznaniu, zdobywając w nich kolejno w 1977 roku II nagrodę, a 1978 roku III nagrodę. Także w cyklicznej, ogólnopolskiej wystawie "Bielska Jesień" był szereg razy nagradzany: w 1974 roku brązowy medal, 1977 - złoty medal, w 1978 - srebrny medal. Zdobył też nagrodę na VIII Festiwalu Malarstwa Polskiego w Szczecinie w 1976 roku, oraz II nagrodę na Ogólnopolskiej Wystawie "400 Dzieł na 400-lecie Zakopanego" i II nagrodę na Ogólnopolskim Salonie Zimowym w Radomiu w 1979 roku. Wielokrotnie prezentował swoje obrazy w Nowym Sączu, Krakowie, Zakopanem w wystawach indywidualnych, a także w licznych pokazach zagranicznych: m.in. "20 artystów polskich spod Tatr" w Bordeaux i Bayonne (Francja 1982) i Wystawa Sztuki Abstrakcyjnej (Algier 1983).

Sztuka Stanisława Kuskowskiego jest sztuką metafory, aluzji, sugestywnego znaku. Widać w nich konsekwentne zmierzanie do lapidarnego skrótu malarskiego o skondensowanej treści i mocnym wyrazie. Przypisywano obrazom Stanisława Kuskowskiego różne genealogie od hiszpańskiego baroku i Rembrandta po Williama Turnera. W związku z tym pisał Jerzy Madeyski, że Kuskowski nawiązywał do "(...) ich wielkiego i pełnego rozmachu pikturalizmu o wytworności równej wewnętrznemu napięciu. Do reprezentowanego przez nich nurtu sterylnie wypreparowanej emocji, narzucającej środkom malarskim chwalebną oszczędność i dyscyplinę przekazu". Myślę, że dalszy tekst Madeyskiego celnie charakteryzuje stylistykę malarską Kuskowskiego: "Kuskowski stara się więc zawrzeć w kształcie plastycznym zjawiska przerastające swym zasięgiem, rozmiarami i napięciem wszelki obraz i wszelkie wyobrażenie. Dąży tym samym do wyrażenia określanego Przy Pomocy nieokreślonego na wzór pomocnej mu w tworzeniu muzyki, zwłaszcza Chopina i Beethovena. Stąd może biorą początek rytmy jego dzieł, płynne jak u romantyków, choć wyraźne jak w matematycznej konstrukcji melodycznej klasyków. Rytmy silnych, geometrycznych listew tnących obrazy dramatycznymi krechami i światła o wielu nieraz źródłach, budującego migotliwą i zmienną przestrzeń obrazów. Dzieł będących w równym stopniu notacją nastrojów, rodzajem reportażu artysty, jak - w swym sumującym się ciągu - wykładnią i kwintesencją światopoglądu. Kumulujących więc w każdym następny podejściu do sztalugi nie tylko doświadczenie formalne, lecz w większym jeszcze stopniu sumę odczuć rozwijającej się i pogłębiającej psychiki".

Po zmarłym w 1995 r. Artyście pozostało dzieło malarskie, którego rozmiary i rangę artystyczna poznamy lepiej i głębiej na wystawach indywidualnych, które były i będą prezentowane w kilku miastach Polski. Dziś już wiemy, że jego obrazy były i są punktem odniesienia wielu wzruszeń i myśli, których się nie zapomina.