Uhryń

Rok założenia ok. 1924 (pierwsze wzmianki już w 1906 r.) potwierdzony zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 1958 r. Wczesna nazwa rezerwatu to: Medwediczka. Powierzchnia 10,72 ha.

W rezerwacie występuje drzewostan bukowo-jodłowy zróżnicowany na dwa zespoły: buczynę karpacką i kwaśną buczynę górską Luzulo nemorosae - Fagetum. Ten ostatni zespół zajmuje znikomą powierzchnię w dolnej części chronionego terenu (około 5 %). W drzewostanach przeważa jodła, przy niedużym na ogół udziale buka i mniejszej ilości świerka. Najstarsze partie lasu buduje jodła z domieszką buków młodszego pokolenia. Stare jodły osiągają wysokość do 40 m i grubość pni do 115 cm . W rezerwacie pełno jest murszejących pni pokrytych mchami, porostami i grzybami. Buk w rezerwacie jest bardzo ekspansywny i przeważa w niższych warstwach drzewostanu oraz w podszyciu. W runie najczęściej występuje jeżyna gruczołowata, wietlica samicza, gwiazdnica gajowa Stellaria nemorum i tojeść gajowa Lysimachia nemorum.

Las Lipowy Obrożyska

Rok założenia 1919 potwierdzony zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 1957 r. Powierzchnia 100,38 ha.

Las liściasty ze znaczną przewagą lipy drobnolistnej Tilia cordata jest typowy dla pierwotnych drzewostanów, jakie rozprzestrzeniały się w fazie holoceńskiego optimum klimatycznego w Karpatach. Położony jest w strefie przejścia od piętra pogórza do regla dolnego. W zbiorowiskach roślinnych zaznacza się udział gatunków charakterystycznych dla karpackiego grądu lipowego Tilio - Carpinetum i buczyny karpackiej. Powierzchniowo dominuje karpacki grąd lipowy. W warstwie drzew rosną: lipa drobnolistna z licznymi starymi okazami oraz grab zwyczajny Carpinus betulus. Wśród zbiorowiska grądu lipowego można wyróżnić wariant lipowy ubogi z mchem płonnikiem Tilia cordata - Polytrichum attenuatum i wariant lipowy żyzny z gwiazdnicą wielkokwiatową Tilia cordata - Stellaria holostea. Pierwszy z nich, występujący na glebach piaszczysto-gliniastych, płytkich i szkieletowych, charakteryzuje duży udział lipy drobnolistnej, ubóstwo florystyczne i domieszka świerka w niższej warstwie. Drugi wariant, związany z glebami gliniasto-piaszczystymi, głębokimi i dość wilgotnymi wyróżnia się urozmaiconym drzewostanem lipowo - jaworowo - klonowym i większym bogactwem florystycznym. W niżej położonych partiach rezerwatu występują płaty zespołu olszyny karpackiej Alnetum incanae, a na dnie dolinki zbiorowisko łąkowe z rzędu Arrhenatheretalia. Różnorodność zbiorowisk roślinnych rezerwatu jest uwarunkowana częściowo osuwiskowym ukształtowaniem terenu obfitującym w formy małych nieckowatych i podmokłych nisz, stromych ich obramowań i względnie suchych garbów utworzonych z osuniętych pakietów piaskowców magurskich. Obszar rezerwatu cechują łagodniejsze warunki termiczne w stosunku do otoczenia stąd też obecność praktycznie litego drzewostanu lipowego.

Rok założenia 1983. Powierzchnia 25,37 ha.

Teren jest urozmaicony morfologicznie. W części przyszczytowej pod Pustą Wielką i na stromym stoku znajdują się liczne skalne wychodnie gruboławicowych piaskowców i zlepieńców. Obszar rezerwatu jest interesujący hydrograficznie jako strefa 4 źródeł dających początek Pustej - dopływowi potoku Wierchomlanka. W całym rezerwacie rośnie las z bukiem i niewielkim udziałem jodły. Zespół buczyny karpackiej jest zróżnicowany na dwa warianty- żyzny i uboższy. Rezerwat wyglądem przypomina pierwotną puszczę górską. Rosną tu okazałe drzewa, głównie jodły, których najstarsze okazy uschły i powaliły się na ziemię lub stoją martwe, służąc jako miejsce gniazdowania dla ptaków dziuplaków. Znaczną część powierzchni rezerwatu (około 40 %) zajmuje młode pokolenie lasu (15-40 lat). Również w bezpośrednim sąsiedztwie granic występują drzewostany młodsze, tworząc jego strefę ochronną.

Rok założenia 1985. Powierzchnia 47,16 ha.

Rezerwat położony jest na stromych stokach masywu Lembarczyka o ekspozycji północnej, północno-wschodniej i północno-zachodniej, w terenie bardzo zróżnicowanym morfologicznie. Obiekt przecinają 3 potoki, dopływy Potaszni, które utworzyły głęboko wcięte strome jary. Prawie całą powierzchnię rezerwatu zajmuje buczyna karpacka zróżnicowana na dwa podzespoły. Dentario glandulosae - Fagetum corydaletosum przywiązany jest do żyźniejszych, bardziej próchniczych gleb zalegających kotły, źródliskowe jary i inne wklęsłe formy terenu, zaś Dentario glandulosae - Fagetum typicum występuje na siedliskach uboższych, a więc na grzbietach i stokach o różnym nachyleniu. Drzewostan buduje buk i jodła, miejscami występuje także jawor. Na niewielkich powierzchniach reprezentujących młode, przedpionowe, sztuczne drzewostany występuje naturalne odnowienie gatunków drzew oraz rozwój runa typowego dla buczyny karpackiej. Oznacza to, że długotrwała ochrona rezerwatowa przyczyni się do zaniku antropogenicznych zmian w roślinności leśnej rezerwatu.

Rok założenia 1964. Powierzchnia 89,13 ha.

Rezerwat obejmuje fragment przełomu Dunajca między Pasmem Radziejowej a masywem Lubania w grupie Gorców. Zalesione, strome stoki obrzeżają zakole koryta rzeki wzdłuż jej prawego brzegu. W drzewostanie w wieku 150 lat dominuje zespół kwaśnej buczyny górskiej. W jego runie występują płaty trzcinnika leśnego Calamagrostis arundinacea, kosmatki gajowej Luzula nemorosa, a miejscami różnych gatunków mchów. Dość znaczne powierzchnie zajmuje typowa buczyna karpacka, a w runie występują m. in.: płaty turrycy orzęsionej Carex pilosa. Na stoku Bleszcza, tuż ponad Dunajcem znajduje się fragment grądu Tilio - Carpinetum luzuletosum. Wzdłuż potoków rozwijają się zbiorowiska zaroślowe i krzewiaste z licznymi gatunkami, m. in.: wierzbą purpurową Salix purpurea, lepiężnikiem białym, miętą długolistną Mentha longifolia i bodziszkiem żałobnym Geranium phaeum.

Rok założenia 1963. Powierzchnia 3,31 ha.

Rezerwat ma korzystny lokalny układ warunków termicznych. Jest dobrze nasłoneczniony, dzięki swojemu położeniu w amfiteatralnym obniżeniu grzbietu. Cały teren rezerwatu pokrywa las mieszany świerkowo -bukowo - sosnowo - jodłowy naturalnego pochodzenia. Osobliwością i głównym celem ochrony jest reliktowa sosna Pinus silvestris, występująca licznie w niektórych miejscach. Stanowi ona odrębny ekotyp sosny pospolitej, wykształcony w warunkach klimatu górskiego. Jej naturalne pochodzenie nie budzi wątpliwości. Drzewa są dorodne, ich wysokość dochodzi do 30 m, a grubość pni 42-84 cm . Reliktowe lasy sosnowe zaliczane są do zespołu Calamagrostio variae - Pinetum, mającego stanowiska tylko na południu kraju. W drzewostanach rezerwatu, oprócz przeważającej sosny, duży udział ma również świerk i jodła, a w niektórych miejscach także buk rosnący w niższej warstwie. W runie liczne są: jeżyna gruczołowata, orlica pospolita Pteridium aquilinum i trzcinnik pstry Calamagrostis varia. Oprócz reliktowej sośniny występuje tu również dolnoreglowy bór mieszany Abieti - Piceetum oraz fragmenty buczyny karpackiej.

Rok założenia 1924 potwierdzony zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 1955 r. Powierzchnia 55,52 ha.

Obszar rezerwatu znajduje się częściowo w obrębie starego osuwiska, w którym masy piaskowca osunęły się ze stoku na dno doliny, zaścielając ją zwałami rumoszu. Na utworach piaskowcowych rozwinęły się gleby brunatne wyługowane i kwaśne, sporadycznie gleby skrytobielicowe. Z glebami brunatnymi związana jest buczyna karpacka, zaś gleby skrytobielicowe są charakterystyczne dla kwaśnej buczyny górskiej.

Dolnoreglowy drzewostan bukowy, z dużym udziałem jodły i jaworu oraz nieznacznym udziałem świerka, pokrywa stoki północno-zachodni i północno-wschodni w źródliskowej części potoku Baniska. Wiek drzewostanu waha się od 90 do 170 lat, przy czym niektóre okazy mają około 200 lat. Rozwijają się tu dwa zespoły leśne: żyzna buczyna karpacka i kwaśna buczyna górska. Buczyna żyzna zajmuje dolinę potoku i stok północno-wschodni. Strome zbocza o nachyleniu dochodzącym do 45 % porośnięte są drzewostanem bukowym z jodłą, a miejscami na znacznych powierzchniach występuje jawor. Pojedynczo rośnie też świerk. Rozmiary niektórych drzew są wyjątkowo duże. Najokazalsze są jodły. Wysokość ich często przekracza 30 m, a grubość pni nierzadko dochodzi do 100 cm . Podobne rozmiary osiągają buki. Jawory, których udział jest mniejszy, osiągają 65 cm grubości i 20-25 m wysokości. Runo jest bardzo bogate, często wykształca się jako facja z niecierpkiem pospolitym. Z innych roślin występują: żywokost sercowaty, paprotniki - Brauna i kolczysty, żywce Dentaria glandulosa i Den­taria bulbifera, szałwia lepka. Buczyna kwaśna pokrywa grzbiety gór oraz stok północno-zachodni. Drzewostan charakteryzuje stosunkowo duży udział świerka, mniejsza domieszka jodły oraz grupowo występująca brzoza Betula verrucosa, przy prawie zupełnym braku jaworu. Runo jest ubogie i mało zróżnicowane. Większy w nim udział mają: trzcinnik leśny, borówka czarna Uaccinium myrtillus, podbiałek alpejski Homogyne alpina, kosmatka olbrzymia Luzula silvatica i kosmatka gajowa. W szczelinach odsłoniętych skał piaskowcowych rośnie widłak wroniec Lycopodium selago, zanokcica zielona Asplenium viridae i paprotka zwyczajna.

Rok założenia 1974. Powierz­chnia 16,90 ha.

Rezerwat znajduje się przy zbiegu dwóch potoków płynących głębokimi wąwozami, zatarasowanymi miejscami przez powalone stare drzewa. Osobliwością jest fragment czystego drzewostanu jodłowego naturalnego pochodzenia, w wieku 130-180 lat. Pojedyncze jodły osiągają tu 100-115 cm grubości w pierśnicy i około 40 m wysokości. Zespół jedlin - Galio - Abietetum zajmuje mniejszą część rezerwatu. Dominującym zespołem jest buczyna karpacka, z mieszanym drzewostanem jodłowo-bukowym z przewagą buka w niższej warstwie. Runo jest bardzo gęste, wysokie z dużym zróżnicowaniem gatunkowym. Najwięcej jest wietlicy samiczej oraz jeżyny gruczołowatej. Występują tu wszystkie gatunki typowe dla lasów bukowych tego zespołu, a więc: żywce ­gruczołowaty i cebulkowy, żywokosty-sercowaty i bulwiasty Symphytum tuberosum, paprotniki - Brauna i kolczysty.

Rok założenia 1959. Powierzchnia 26,50 ha.

Fragment bukowej puszczy karpackiej, w której dominuje zespół buczyny. W drzewostanie występuje głównie jodła, świerk i buk. Spotyka się okazy 200­letnich drzew. W ostatnich latach systematycznie zwiększa się w rezerwacie udział buka. W typowym dla buczyny runie występują: żywokost sercowaty, żywiec gruczołowaty, marzanka wonna, gajowiec żółty, czworolist pospolity Paris quadrifolia, wietlica samicza, paprotnik kolczysty, paprotnik Brauna. Teren rezerwatu jest morfologicznie bardzo urozmaicony. Potok Kotelniczy i jego dopływ płyną w bardzo głębokich wąwozach. Wzdłuż potoku Kotelniczego i jednej z jego bocznych odnóg wcinają się w głąb lasu zarośla z lepiężnikiem białym.

Udział powierzchni objętych ochroną rezerwatową w ogólnej powierzchni kraju jest znikomy i wynosi zaledwie ok. 0,33 %. Przykładowo w Wielkiej Brytanii wynosi ok. 3 %, w Holandii, Szwajcarii i Szwecji po ok. 2 %.

Średnia wielkość rezerwatu leśnego w Polsce wynosi ok. 59 ha i nie gwarantuje prawidłowej ochrony ekosystemom leśnym. W Beskidzie Sądeckim udział powierzchni rezerwatów leśnych w stosunku do całkowitej powierzchni wynosi ok. 0,4 %. W związku z naturalnymi walorami i możliwościami w tym zakresie zespół Zarządu Popradzkiego Parku Krajobrazowego zaproponował utworzenie nowych, wielkopowierzchniowych form ochrony odpowiadających aktualnej wiedzy o ekologii lasu. Utworzenie tych unikalnych rezerwatów leśnych i krajobrazowych zwiększyłoby udział powierzchni lasów chronionych w Beskidzie Sądeckim do ok. 4 % oraz pozwoliłoby zapewnić retencję wodną bez ponoszenia wysokich kosztów budowy urządzeń w rodzaju sztucznych zbiorników, progów i zapór wodnych. W grudniu 1990 roku na zlecenie Zarządu Popradzkiego Parku Krajobrazowego ukończono kompletny plan urządzeniowy rezerwatu wielkoobszarowego "Jaworzyna", a w 1989 roku był już gotowy projekt mniejszego obiektu, rezerwatu leśnego "Żebracze".

Ani wymienione, kompletne opracowania rezerwatów wymagające jedynie zatwierdzenia, ani też opracowane w formie wstępnych projektów pozostałe rezerwaty nie zostały dotąd utworzone w związku z brakiem zainteresowania i właściwego zrozumienia ich roli przez władze wojewódzkie.

Projektowana wielkość 1757,46 ha.

Celem utworzenia tego dużego obiektu rezerwatowego o charakterze leśno - ­krajobrazowym jest ochrona zwartego i mało zmienionego kompleksu leśnego, stanowiącego otoczenie istniejących rezerwatów ścisłych Barnowiec, Łabowiec i Uhryń. Znajdują się one wewnątrz projektowanego rezerwatu. Ochrona ścisła, oprócz obecnie istniejących rezerwatów, obowiązywać będzie także w tych drzewostanach sąsiadujących z rezerwatami, które zostaną do nich włączone. Na pozostałym obszarze obowiązywać będzie ochrona częściowa. Stosować się ją będzie także w tych oddziałach, gdzie sztucznie wprowadzona sosna stanowi przedplon dla rozwijającego się pod jej okapem lasu jodłowo-bukowego. Dobry stan drzewostanów na wschodnich stokach Pasma Jaworzyny, proponowanych do objęcia ochroną rezerwatową oraz stosunkowo duża powierzchnia, jak na warunki polskie, umożliwi prowadzenie racjonalnych zabiegów pielęgnacyjnych wynikających z zasad urządzania lasu na terenach chronionych. Propozycja objęcia ochroną tak dużej powierzchni leśnej wynika stąd, że większy teren chroniony może o wiele skuteczniej zabezpieczyć środowisko przyrodnicze przed wpływami czynników zewnętrznych. Należy zaznaczyć, że powierzchnia projektowanego rezerwatu wielokrotnie przewyższa areał rezerwatu leśnego przyjęty jako minimalny (100 ha). W takim rezerwacie możliwe będzie utrzymanie naturalnego charakteru dobrze zachowanych drzewo­stanów oraz zainicjowanie procesu unaturalnienia. W tym też przypadku niezbędne będzie prowadzenie systematycznych badań, dających odpowiedź na pytania czy zasada trwałości lasu nie jest naruszona, czy postępujące zmiany idą we właściwym kierunku. Wielkość projektowanego rezerwatu w połączeniu z zasadą prowadzenia prawidłowych zabiegów pielęgnacyjnych sprawi, że będzie to obiekt modelowy, służący jako doskonały poligon badawczy, gdzie wszelkie proponowane i obowiązujące zasady gospodarowania na terenach chronionych mogą być weryfikowane. Mimo że drzewostan stanowi najważniejszy element projektowanego rezerwatu, to jednak wysokie walory krajobrazu projektowanego rezerwatu dodatkowo podnoszą jego wartość. Ponadto na terenie rezerwatu spotyka się dość często gatunki roślin naczyniowych objętych ochroną prawną. Na styku łąk górskich i lasu, wzdłuż głównej grani Pasma Jaworzyny, liczne są stanowiska śnieżyczki przebiśniegu Galanthus nivalis. W lasach rozciągających się pomiędzy Halą Łabowską a Wierchem nad Kamieniem spotyka się porzeczkę czarną Ribes nigrum. Goryczkę trojeściową odnaleziono na stokach Hali Łabowskiej i Hali Pisanej. W drzewostanach pomiędzy rezerwatami Barnowiec i Łabowiec na licznych rozproszonych stanowiskach odnaleziono lilię złotogłów Lillium martagon, zaś w dolinach potoków dość często spotkać można pokrzyk wilczą - jagodę Atropa belladonna. Liczne stanowiska, poza rezerwatami ścisłymi, posiadają także: kopytnik pospolity i marzanka wonna oraz objęty całkowitą ochroną wawrzynek wilcze łyko Daphne mezereum.

Dominującym zespołem roślinnym na całym obszarze jest buczyna karpacka, rzadziej spotykana jest kwaśna buczyna górska, zaś w miejscach o dużych spadkach, z rumoszem skalnym, występuje jaworzyna górska z runem o ziołoroślowym charakterze wskutek obfitego występowania miesiącznicy trwałej. Liczne są na terenie projektowanego rezerwatu niewielkie źródliska i mokradła oraz ziołorośla z lepiężnikiem białym.

Obszar źródliskowy Potaszni w dużej części porośnięty jest starodrzewiem bukowo jodłowym z domieszką świerka i jawora. Niektóre egzemplarze drzew osiągają znaczny wiek i okazałe rozmiary. W miejscach, gdzie drzewostan jest przerzedzony obficie występują odnowienia bukowe.

Największą powierzchnię na tym terenie zajmuje buczyna karpacka. W runie oprócz żywca gruczołowatego występują również inne gatunki charakterystyczne dla buczyny, takie jak żywokost sercowaty i paprotniki Brauna. Z innych gatunków roślin odnotowano m. in.: paprocie - wietlicę samiczą, narecznicę krótkoostną Dryopteris spinulosa, narecznicę samczą, paprotnik kolczysty, kokorycze - pełna Corydalis solida i pusta Corydalis cava. Stwierdzono też niektóre gatunki chronione: kopytnik pospolity, marzanka wonna, pierwiosnka wyniosła Primula elatior, goryczka trojeściowa Gentiana asclepiadea. Niewielkie fragmenty projektowanego rezerwatu zajmuje także zespół kwaśnej buczyny, gdzie oprócz buka w drzewostanie występuje świerk. W runie częsta jest kosmatka gajowa, trzcinnik leśny, a ponadto borówka czarna.

W obszarze źródliskowym Potaszni spotyka się często ziołorośla z lepiężnikiem białym. Z innych gatunków związanych z takim zbiorowiskiem notowano: świerząbek orzęsiony Chaerophyllum hirsutum, knieć błotną Caltha palustris, knieć górską Caltha laeta, turzycę odległokłosową Carex remota, trybulę lśniącą Anfhriscus nitida, przetacznik bobrowniczek Veronica baccabunga, śledziennicę skrętolistną Chrysosplenium alternifolium, rzeżuchę gorzką Cardamine amora. Są to jednak niewielkie płaty występujące w źródliskach lub wzdłuż potoków.

Źródliska Potaszni wraz z rezerwatem Lembarczek powiększonym o sąsiednie, podobne charakterem drzewostany, mogą tworzyć jeden duży, samodzielny rezerwat przyrody. Pilna potrzeba powiększenia rezerwatu Lembarczek wynika zarówno z prowadzonej tam niewłaściwie w ostatnich latach gospodarki leśnej, jak i z konieczności zabezpieczenia pozostałych fragmentów starodrzewia, a przede wszystkim zachowania stosunków wodnych sąsiednich źródlisk w stanie niezmienionym.

Projektowana wielkość rezerwatu - 44,67 ha i otuliny - 148,74 ha. Projektowany do ochrony obiekt Żebracze położony jest na terenie leśnictwa Szczawnik, w nadleśnictwie Piwniczna, gdzie zajmuje część stoku Kotelniczego Wierchu. Bukowe jodłowe drzewostany, których średni wiek oscyluje około 150 lat, położone są na stromym stoku o wystawie południowe-zachodniej, na wysokości od 700 do 1000 m npm. Przewaga buka w podszyciu wskazuje na to, że i w tym przypadku w przyszłości dominować będzie ten gatunek. Tendencja wypierania jodły przez buka zaznacza się bowiem powszechnie w drzewostanach regla dolnego w całych Beskidach.

Tak jak i w innych omawianych już obiektach, również w projektowanym rezerwacie "Żebracze", największą powierzchnię zajmuje buczyna karpacka, przy czym wyróżniono 4 warianty obszaru chronionego: typowy, wietlicowo - narecznicowy z wietlicą samiczą i narecznicą krótkoostną, trzcinnikowy z trzcinnikiem leśnym oraz wariant niecierpkowy z niecierpkiem pospolitym. Wariant trzcinnikowy, zbliżony do kwaśnej buczyny, występuje w miejscach bardziej eksponowanych, dobrze naświetlonych. W runie występuje tu także objęta ochroną marzanka wonna Asperula odorata, a ponadto gajowiec żółty Galeobdolon luteum. W miejscach wyraźnie wilgotniejszych, z mniejszym dostępem światła, dno lasu pokrywa wariant niecierpkowy, natomiast w miejscach stromych i kamienistych występuje wariant typowy. Oprócz narecznicy i wietlicy w zespole notowano także inne paprocie, jak np.: zachyłka oszczepowata Phegopteris polypodioides i zachyłka trójkątna Phegopteris dryopteris.

W miejscach, gdzie gleby są mniej zasobne w składniki pokarmowe występują drzewostany bukowe, należące do zespołu kwaśnej buczyny Luzulo nemorosae ­ Fagetum. W projektowanym rezerwacie ma on jednak marginalne znaczenie, gdyż występuje na stosunkowo niewielkiej powierzchni. W porównaniu do silnie zdewastowanych i odmłodzonych drzewostanów w otoczeniu, las ten stanowi dobrze zachowany starodrzew dawnej Puszczy Karpackiej. Dodatkowym walorem są liczne wychodnie skalne.

Planowana powierzchnia ok. 600 ha.

Północne stoki Pasma Radziejowej obejmujące źródliska potoków Wielka i Mała Roztoka, od szczytu Kordowiec po Radziejową, kryją nadal wiele wartościowych partii drzewostanów oraz rzadko spotykanych płatów roślinności runa. Szczególną wartość przedstawiają starodrzewia jodłowe rozciągające się na północ od Niemcowej. Całość w postaci dużego rezerwatu powinna jak najszybciej zostać objęta ochroną, przy czym starodrzewia jodłowe powinny podlegać ochronie ścisłej, zaś na pozostałym terenie powinna obowiązywać ochrona częściowa.

Konieczne jest także powiększenie w kierunku południowe-wschodnim rezerwatu Baniska o sąsiadujące w dużej mierze naturalne drzewostany, aż po szczyty Wielki Rogacz i Międzyradziejówki.

Najpilniejsze jest jednak utworzenie rezerwatów dla objęcia ochroną dwóch dużych stanowisk rzadkiej paproci języcznika zwyczajnego Phyllitis scolopendrium, którą odnaleziono w odosobnionych stanowiskach na stokach Jastrzębskiej Góry i Magorzycy. Języcznik rośnie w drzewostanie bukowym z udziałem jawora wśród rumoszu skalnego, w zespole jaworzyny górskiej (Phyllitido - Aceretum). Z geobotanicznego punktu widzenia, ze względu na rzadkość występowania języcznika jest to bardzo interesujące zbiorowisko. Szacuje się, że na obu stanowiskach rośnie w sumie około 250 egzemplarzy tej rośliny, przy czym większość z nich to okazy o imponujących rozmiarach, bowiem liście mają ponad 60 cm długości. Świadczy to zarówno 0 optymalnych warunkach siedliskowych, jak i klimatycznych dla tego gatunku. Stanowiska te są porównywalne ze znanym, wielokrotnie opisywanym miejscem występowania języcznika na Górze Zamkowej w Pieninach. Stanowisko większe, na Jastrzębskiej Górze, wraz z otaczającym drzewostanem, powinno zostać uznane jako oddzielny, ścisły rezerwat przyrody. Natomiast drugie miejsce, gdzie liczba egzemplarzy języcznika zbliża się do 100, wraz z położonym wyżej drzewostanem z okazałymi egzemplarzami jawora, który porasta wierzchołek Magorzycy, powinno zostać przyłączone do istniejącego w sąsiedztwie rezerwatu Baniska. W ten sposób rezerwat chroniący stary, puszczański drzewostan, zyskałby dodatkowy bardzo poważny atut.

Projektowana powierzchnia ok. 500 ha.

Rozważana jest także ewentualność utworzenia dwóch nowych rezerwatów przyrody na terenie Gór Czerchowskich w paśmie Zimnego i Dubnego. Pierwszy z nich objąłby swoimi granicami masyw Wysokiego Bereścia i przełom rzeki Muszynki, a drugi okolice góry Kraczonik, po dolinę Popradu i Smereczka.

Projektowany leśno-krajobrazowy rezerwat "Wysokie Bereście" powinien obejmować cały masyw Wysokiego Bereścia oraz dodatkowo 4-ro kilometrowy przełomowy odcinek Muszynki, o wysokich walorach krajobrazowych. Malowniczo wcięta dolina należy do piękniejszych w polskich Karpatach. Jej dnem biegnie stosunkowo mało uczęszczana droga łącząca Tylicz z Powroźnikiem. Na dnie doliny wzdłuż rzeki dobrze rozwinięty jest zespół olszyny karpackiej z olszą szarą Alnus incaca, wierzbą kruchą Salix fragilis i jesionem wyniosłym Fraxinus excelsior. Ze względu na zlokalizowanie ujęcia wody dla Krynicy już obecnie istnieje wzdłuż rzeki strefa chroniąca dolinę przed zabudową. Cały masyw Wysokiego Bereścia pokryty jest lasem, w którym dominuje zespół buczyny karpackiej. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż jodły w tym masywie wykazują dobrą zdrowotność, co obecnie jest zjawiskiem coraz rzadszym. Jest to dodatkowy atut wskazujący na potrzebę utworzenia tu rezerwatu. Ponadto w niektórych miejscach przy potokach występują ziołorośla z lepiężnikiem wyłysiałym Petasitetum kablikiani, zaś na śródleśnych, niekiedy wypasanych łąkach wyróżniono, zespół pastwiska życicowo - grzebienicowego Lolio - Cynosuretum z życicą trwałą Lolium perenne i grzebienicą pospolitą Cynosurus cristatus, a także zespół łąki mieczykowo - mietlicowej Gladiolo - Agrostietumoraz pastwisko grzebienicowe Cynosuretum cristati.

Odizolowane położenie masywu Wysokiego Bereścia w stosunku do okolicznych miejscowości Tylicza, Krynicy, Muszyny i Wojkowej, zwarty charakter drzewostanów, ograniczają w zasadniczym stopniu penetrację turystyczną. Sprzyja to zadomowieniu się różnych gatunków zwierząt, które znajdują tu ciszę i sprzyjające warunki do rozwoju. Stanowi to poważny atut przy rozważaniach ewentualnych reintrodukcji pewnych gatunków, jak np. orła przedniego Aquila chrysaetos. Już obecnie potwierdzona jest obecność w masywie Wysokiego Bereścia gniazda bociana czarnego Ciconia nigra, widywany jest niedźwiedź brunatny Ursus arctos, zaś w pobliskim Powroźniku znaleziona została wylinka węża eskulapa Elaphe longissima, co świadczy o jego obecności na tym terenie.

Z innych, objętych ochroną gatunkową zwierząt gnieżdżą się tutaj orlik krzykliwy Aquila pomarina, myszołów zwyczajny Buteo butea oraz kruk Corvus corax.

Projektowana powierzchnia ok. 500 ha.

Drugim, również interesującym obiektem z punktu widzenia ochrony flory i fauny jest masyw Kraczonika. Projektowany rezerwat objąłby swoimi granicami przygraniczne partie pasma Zimnego i Dubnego w widłach Popradu i jego prawobrzeżnego dopływu Smereczka, a w szczególności górę Kraczonik wraz z mikrozlewniami potoków, dla których rejon tej góry stanowi obszar źródliskowy. Omawiany teren w większości pokryty jest lasem bukowym, przy czym w rejonie pomiędzy Pieronką i Kraczonikiem zachowały się najładniejsze, gonne buki będące składnikami zespołu buczyny karpackiej. Na szczycie Kraczonika znajduje się stanowisko rozchodnika karpackiego. Bardzo malowniczy jest wierzchołek góry ze swymi wychodniami skałkowymi.

W młodych laskach grądowych Tilio-Carpinetumw pobliżu Leluchowa liczne są stanowiska chronionej rośliny barwinka pospolitego Vinca minor. Jeżeli chodzi o grąd to należy podkreślić, że jest to jedno z najdalej na południe wysuniętych stanowisk tego zespołu. Na południu Polski, w strefie gór, omówiony zespół jest dużą rzadkością. Ponadto przez teren projektowanego rezerwatu, dolinami Popradu i Smereczka biegnie jeden z największych w Karpatach szlaków migracyjnych zwierząt (korytarz ekologiczny), dzięki czemu mogą one dolinami rzek Topli i Torysy przedostawać się z Niziny Węgierskiej na północną stronę Karpat.

Oryginalna geomorfologia terenu o dużych walorach krajobrazowych, duża zasobność wód powierzchniowych, wielka różnorodność ekosystemów, bogactwo faunistyczne oraz odosobnienie w stosunku do otoczenia stanowią o walorach tego terenu, zaś ochrona rezerwatowa może stanowić gwarancję przetrwania całej przyrody masywu Kraczonika.

Poprad - rzeka, która wypływa z południowych stoków Tatr w średnim i dolnym biegu przeżyna się przez główny grzbiet Karpat ku Dunajcowi. Pomiędzy Andrzejówką a Żegiestowem Poprad tworzy najpiękniejsze meandry, opływając położone naprzemianlegle półwyspy zwane Łopatami: Polską i Słowacką. Jest to jeden z najpiękniejszych w Polsce przełomów rzecznych o wybitnych walorach krajobrazowych i klimatycznych. W tej niezwykle malowniczej okolicy usytuowany jest Żegiestów, jedno z najwartościowszych w Polsce uzdrowisk. Wysokie walory posiadają miejscowe wody mineralne - szczawy wodorowęglanowo - wapniowo­magnezowo - sodowe. Dominujące nad uzdrowiskiem lesiste góry oraz Poprad płynący w głęboko wciętej dolinie stanowią malowniczą całość, zasługującą w pełni na objęcie ochroną w postaci rezerwatu krajobrazowego.

Bezpośrednio przy granicy, w otulinie Popradzkiego Parku Krajobrazowego, w dolinie potoku, stanowiącego prawobrzeżny dopływ Muszynki, znajdują się bardzo interesujące młaki źródliskowe. Na stosunkowo niewielkim, przypotokowym torfowisku, pomiędzy miejscowościami Mochnaczka Wyżna i Niżna, w zespole Caricetum davallianae rośnie bardzo dużo interesujących roślin, szczególnie zaś storczyków. Odnotowano między innymi takie gatunki, jak: kruszczyk błotny Epipactis palustris, gółka długoostrogowa Gymnadenia conopea, storczyk szerokolistny Orchis latifolia, storczyca kulista Traunsteineraglobosa, storczyk krwisty Orchis incarnata, przy czym niektóre gatunki występują bardzo licznie.

Zespół Caricetum davallianae jest kalcifilnym zbiorowiskiem turzycowym o zasięgu południowym i należy w Polsce do rzadziej spotykanych typów roślinności. Występuje na płytkich torfowiskach źródliskowych o stałym przepływie wody. Jako zespół roślinny, i jako źródlisko, stanowi on istotny argument do ochrony rezerwatowej.

Podmokłe, kwieciste łąki utkane mozaiką zespołów roślinnych przecina krętą wstęgą górski potok, którego krystalicznie czysta, silnie natleniona woda kryje wiele gatunków ryb. Do najbardziej interesujących należy pstrąg potokowy Salmo trutta m. trutta. W potoku stwierdzono występowanie minoga strumieniowego Lampetria planeri. Dla pełniejszego udokumentowania bogactwa fauny obiektu wskazane byłoby przeprowadzenie odpowiednich badań faunistycznych w szczególności odnoszących się do fauny dennej potoku. Obiekt ma duże znaczenie dla nauki, a jego zabezpieczenie wymaga szybkich działań ze względu na zakusy użytkowników przeprowadzenie tzw. melioracji, polegającej na osuszeniu mokradeł. Po takim zabiegu zniknęłyby bezpowrotnie zarówno torfowisko źródliskowe, jak też wszystkie występujące na nim rzadkie i chronione gatunki roślin.

Projektowany kompleks rezerwatowy "Kłodne nad Dunajcem - Pusta Wielka"

Obszar lasu rozciągający się pomiędzy rezerwatami Kłodne nad Dunajcem i Pusta Wielka porośnięty jest starym, dorodnym drzewostanem bukowym. Dominuje tu buczyna karpacka, w miejscach odsłoniętych, wyżej położonych występuje kwaśna buczyna górska. W rezerwacie Pusta Wielka i jego otoczeniu dominującym zespołem są jedliny Galio - Abietetum, obok której występują drzewostany reliktowej sosny należące do rzadkiego, reliktowego zespołu boru sosnowego trzcinnikowego Calamagrostio variae - Pinetum. Jest to jedno z nielicznych odosobnionych stanowisk tego zespołu na obszarze Polski. Drzewostany bukowe są słabo penetrowane stąd obecność wielu egzemplarzy okazałych drzew. Zasadniczą przeszkodą, która uniemożliwia penetrację terenu są bardzo duże spadki i nachylenia stoków, a przede wszystkim rzeka Dunajec, przez którą prowadzi praktycznie jedyna droga umożliwiająca transport pozyskanego w tym terenie drewna. Utworzenie jednego, dużego rezerwatu pozwoli na dodatkowe zabezpieczenie reliktowej sosny z rezerwatu Pusta Wielka, gdyż obecnie jest to obiekt zbyt mały i jako taki nie gwarantuje zabezpieczenie tego stanowiska.

1. Waloryzacja przyrodnicza terenów Popradzkiego Parku Krajobrazowego ze szczególnym uwzględnieniem potrzeby ochrony rezerwatowej. Z. Denisiuk, A. Kalemba, M. Styczyński, 1989 r.
2. Ochrona Przyrody i Krajobrazu Karpat Polskich. Opracowanie pod redakcją Z. Alexandrowicz, 1989 r.
3. Ochrona Rezerwatowa w Polsce - Stan aktualny i kierunki rozwoju. Opracowanie pod redakcją Z. Denisiuka, 1990 r.